Helicobacter pylori – co warto wiedzieć, kiedy wykonać badanie?

Helicobacter pylori (w skrócie H. pylori, wcześniej znana jako Campylobacter pylori) to spiralna, Gram-ujemna bakteria z grupy pałeczek, zaopatrzona w kilka rzęsek. Mikroorganizm ten kolonizuje nabłonek błony śluzowej żołądka, szczególnie w jego części przedodźwiernikowej. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia z 2006 roku, infekcja H. pylori dotyczyła około 70% populacji w krajach rozwijających się oraz około 30% w państwach rozwiniętych. Obecność tej bakterii wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia zapalenia żołądka typu B, które może przekształcić się w zmiany nowotworowe, a także choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy. Szacuje się, że H. pylori odpowiada za około 80% przypadków wrzodów żołądka oraz aż 90% wrzodów dwunastnicy.

Warto jednak podkreślić, że u większości zakażonych osób nie dochodzi do rozwoju choroby. Istnieje wiele teorii próbujących wyjaśnić to zjawisko, jednak żadna z nich nie została jednoznacznie potwierdzona. Przypuszcza się, że spiralny kształt bakterii – od którego pochodzi nazwa rodzaju Helicobacter – ułatwia jej poruszanie się w gęstej warstwie śluzu pokrywającej ścianę żołądka. Objawy zakażenia obejmują bóle brzucha, uczucie pełności, zgagę, nudności, wzdęcia czy niestrawność.

Test oddechowy Helicobacter pylori – diagnoza aktywnej infekcji

Najskuteczniejszym narzędziem w rozpoznawaniu aktywnej infekcji jest test oddechowy Helicobacter Pylori, nazywany również UBT (Urea Breath Test). W odróżnieniu od badań serologicznych czy testów z kału, test oddechowy wykrywa obecność żywej bakterii, a nie tylko ślad po przebytej infekcji. Jego działanie opiera się na zdolności Helicobacter pylori do produkcji ureazy – enzymu rozkładającego mocznik. Pacjent wypija roztwór mocznika oznaczonego izotopem węgla (C12 lub C13), a jeśli bakteria jest obecna w żołądku, enzym przekształca mocznik w amoniak i dwutlenek węgla, który zostaje wykryty w wydychanym powietrzu.

W diagnostyce stosuje się dwa rodzaje testów: z izotopem C12 oraz C13. Różnica między nimi dotyczy metody detekcji. Test C13 to metoda stabilna i bezpieczna – izotop nie jest radioaktywny i może być stosowany u dzieci, kobiet w ciąży oraz w trakcie karmienia piersią. Test C12 również wykorzystuje bezpieczny, niestabilny izotop, jednak rzadziej stosowany jest w praktyce klinicznej z uwagi na ograniczoną dostępność i mniejszą precyzję analiz. Oba testy są całkowicie bezpieczne, nieinwazyjne i niebolesne. Całe badanie trwa około 30 minut i polega na oddaniu dwóch próbek oddechu – przed oraz po wypiciu roztworu mocznika (najczęściej o cytrynowym smaku).

Jak przygotować się do testu oddechowego na Helicobacter pylori? – zasady, dieta i zalecenia

Przygotowanie do testu jest kluczowe dla uzyskania wiarygodnego wyniku. Na dzień przed badaniem obowiązuje dieta lekkostrawna z wykluczeniem:

• produktów smażonych,

• tłustych,

• surowych warzyw i owoców,

• produktów pełnoziarnistych: pieczywo pełnoziarniste, gruboziarniste kasze (bulgur, pęczak,

• gryczana), otręby, ryż brązowy, makaron pełnoziarnisty słodzonych płatków śniadaniowych, musli,

• grzybów,

• konserw mięsnych, wędlin podrobowych np: pasztety, salceson, parówki, kabanosy, kiełbasa, kaszanka ryb wędzonych, konserw rybnych

• serów topionych, żółtych, pleśniowych, typu brie,

• orzechów, nasion i pestek,

• ostrych przypraw,

• Fast-foodów,

• napojów gazowanych, mocnej kawy i herbaty

Ostatni posiłek nie powinien zawierać takich produktów jak:

• mięso

• jaja

• ryby

• nabiał

Należy odczekać 4 tygodnie do wykonania testu, jeśli:

• Stosowałeś/aś antybiotykoterapię lub inną terapię przeciwbakteryjną.

Należy odczekać 2 tygodnie, jeśli:

• Zażywałeś/aś leki będące inhibitorami pompy protonowej (Omeprazol, Patroprazol, Polprazol,Controloc), leki przeciwzapalne i przeciwbólowe oraz preparaty i leki zawierające bizmut.

• Nie spożywać alkoholu przez 3 dni przed badaniem.

Na 3 dni przed badaniem:

• nie spożywać roślin strączkowych (groszek, fasola, soczewica, soja, hummus, tofu itp.)

• nie zażywać wszelkich tzw. „antyacidów” oraz leków na zgagę np. Manti, Reni, Ranigast, Riflux itp.

W dniu badania należy unikać:

• przyjmowania leków doustnych

• żucia gumy do żucia

• palenia tytoniu przez 3 godziny przed wykonaniem testu. Po paleniu pacjent powinien umyć zęby i dokładnie wypłukać jamę ustną wodą.

Do godziny przed badaniem można pić wodę źródlaną, niskozmineralizowaną

Niewłaściwe przygotowanie może skutkować wynikiem fałszywie negatywnym lub pozytywnym.

Przebieg testu oddechowego Helicobacter pylori – etapy badania C12 i C13

Test oddechowy Helicobacter Pylori składa się z kilku etapów. Różni się nieznacznie ze względu na rodzaj wybranego przez pacjenta badania (C12 lub C13)

Test na obecność Helicobacter Pylori (z izotopem węgla 12C)

Badanie oddechowe na obecność Helicobacter pylori (Helic ABT Reader) polega na ocenie próbki wydychanego powietrza pacjenta po podaniu moczniku znakowanego izotopem węgla 12C. Podczas badania pacjent trzyma specjalny ustnik (najpierw przed 3 min, następnie 7 minut) i oddycha wyłącznie nosem. W przypadku obecności Helicobacter pylori, bakteria szybko hydrolizuje mocznik w żołądku, wytwarzając amoniak. W wyniku tej reakcji wskaźnik w próbce zmienia kolor z żółtego na niebieski, co jest odczytywane przez urządzenie.

H. pylori z izotopem węgla 13C

Badanie polega na ocenie obecności bakterii Helicobacter pylori za pomocą testu oddechowego. Na początku pacjent wstrzymuje powietrze na 10 sekund i następnie wydycha je do woreczka, który zostaje szczelnie zamknięty. Następnie pacjent spożywa roztwór zawierający 75 mg mocznika znakowanego izotopem węgla 13C. Po upływie 30 minut pacjent ponownie wypełnia woreczek, wydychając do niego powietrze. W obecności bakterii Helicobacter Pylori hydrolizuje mocznik w żołądku wytwarzając dwutlenek węgla. Wzrost stężenia znakowanego dwutlenku węgla wskazuje na infekcję Helicobacter pylori.

Pozytywny wynik oznacza aktywne zakażenie Helicobacter pylori. W takim przypadku lekarz zaleci leczenie antybiotykami w połączeniu z lekami przeciwwydzielniczymi, które trwają zwykle od 10 do 14 dni. Po zakończeniu terapii zaleca się wykonanie testu kontrolnego – najwcześniej 4 tygodnie po kuracji. Leczenie może powodować skutki uboczne, takie jak biegunka, bóle brzucha czy zmiana smaku, ale jest skuteczne u większości pacjentów. W przypadku braku skuteczności, stosuje się alternatywne schematy leczenia.

Kiedy warto wykonać badanie?

Wskazania do wykonania testu Helicobacter Pylori to m.in. nawracające bóle żołądka, zgaga, niestrawność, podejrzenie wrzodów, rak żołądka w rodzinie, planowana długotrwała terapia lekami z grupy NLPZ lub po prostu kontrola po wcześniejszym leczeniu. Test można wykonywać również profilaktycznie, choć najczęściej zlecany jest przez lekarza. Można go wykonać prywatnie (koszt to zazwyczaj 250–400 zł) lub w ramach NFZ – w tym przypadku konieczne jest skierowanie, a czas oczekiwania bywa dłuższy. Test jest dostępny w wielu placówkach medycznych i laboratoriach w całej Polsce.

Dlaczego warto wybrać test oddechowy na H. pylori?

W diagnostyce Helicobacter pylori dostępne są również inne metody: test kału na antygen H. pylori, badanie serologiczne (przeciwciała we krwi), szybki test ureazowy podczas gastroskopii oraz histopatologia z wycinka błony śluzowej. Jednak żadna z nich nie łączy tak wysokiej czułości i wygody jak test oddechowy Helicobacter Pylori. Co istotne, tylko test oddechowy potwierdza aktywne zakażenie, a nie tylko jego przeszłość.

Nie ma wielu przeciwwskazań do wykonania testu – nie powinno się go wykonywać u osób niedawno leczonych antybiotykami czy inhibitorami pompy protonowej, oraz u pacjentów z ciężkimi chorobami płuc, które mogą utrudniać prawidłowe oddychanie. Test jest natomiast całkowicie bezpieczny dla dzieci, kobiet w ciąży i karmiących. Można go powtarzać wielokrotnie np. w celach kontrolnych lub w przypadku nawrotu objawów.

W przypadku osób po operacjach żołądka, starszych wiekiem, z refluksem czy innymi chorobami przewodu pokarmowego, test może być utrudniony lub wymagać specjalnego przygotowania, jednak nadal pozostaje jedną z najpewniejszych metod diagnostycznych. Dieta, palenie tytoniu czy stres mogą wpływać na obecność bakterii i wynik testu, dlatego tak ważne jest dokładne przestrzeganie zaleceń przed badaniem. Oczekiwanie na wynik testu jest uzależnione od wyboru jego rodzaju – test z izotopem węgla C12 – wynik bezpośrednio po badaniu, natomiast na wynik testu z izotopem węgla C13 należy poczekać około 5 dni roboczych

Podsumowując, test Helicobacter Pylori w formie oddechowej to szybka, skuteczna i bezpieczna metoda rozpoznania infekcji, a także oceny skuteczności leczenia. Dzięki wysokiej dokładności i nieinwazyjnemu charakterowi, jest uznawany za „złoty standard” diagnostyczny w praktyce gastroenterologicznej.